ETYKIETA DOJO – CEREMONIAŁ SZKOŁY

 

Wraz z pojawieniem się na naszym kontynencie różnych odmian dalekowschodnich sztuk walki, trafiła do nas także kultura i tradycja dalekowschodnia. W zależności od szkoły jej źródeł i osoby instruktora ceremoniał przebywania w DOJO (sali ćwiczeń) może być mniej lub bardziej skomplikowany. W trakcie zajęć wymagana jest dyscyplina, która wyraża szacunek dla miejsca, ludzi i samego celu ćwiczeń. Dyscyplina nie ma za zadanie zastraszyć ćwiczących jej celem jest wywołanie stanu koncentracji i samokontroli, rodzi to poszanowanie dla pracy swojej i innych oraz tego co przekazuje instruktor.

Pomieszczenie, w którym uczniowie wraz ze swoim nauczycielem praktykują sztuki walki, nazywa się DOJO. Nazwa ta wywodzi się z BUDDYZMU – jedna z kilku dalekowschodnich religii. Dawniej określano nią specjalnie wydzielone miejsce w świątyni, gdzie mnisi medytowali ćwicząc się w oddychaniu i koncentracji. Obecnie używa się jej do całego budynku lub sali treningowej czy gimnastycznej gdzie odbywają się treningi sztuk walki.

Oryginalna TATAMI – mata japońska, składa się z materacy zrobionych z ubitej słomy ryżowej lub odpowiednio plecionej trawy. Całość pokrywa płótno. Zgodnie z zachowaną tradycją każda część maty ma swoją nazwę i przeznaczenie. Widać to szczególnie podczas ceremoniału rozpoczęcia lub zakończenia treningu. Centralnym miejscem Dojo jest MON, KAMIZA – godło, będące graficznym symbolem szkoły czy stylu. Znajduje się ono najdalej od wejścia najczęściej po przeciwległej stronie sali. Nazwę tą określa się także miejsce, na którym siada prowadzący zajęcia, miejsce to nosi też nazwę JOZA – wyższe miejsce. Naprzeciw niego, zwróceni twarzami do godła, siedzą ćwiczący. Zajmują oni SHIMOZA – miejsce niższe. Po lewej stronie Kamiza znajduje się JOSEKI. Tu siadają niższe stopnie mistrzowskie lub instruktorzy pomocniczy, jeżeli biorą udział w treningu. Strona przeciwna do nich nosi nazwę SHIMOSEKI – miejsce dla gości, obserwatorów. W trakcie samego treningu techniki ćwiczy się na całej powierzchni maty, starsi uczniowie trenują bliżej Kamiza a im młodsi stopniem i stażem bliżej wejścia do Dojo. O czystość maty powinni dbać sami ćwiczący. Należy podkreślić, że w tradycyjnych Dojo czyszczenie maty uważa się za wyróżnienie odbywa się ono przed treningiem, stanowiąc jego integralną część pozwalającą na wyciszenie się i przygotowanie do właściwych zajęć. Na matę można wejść tylko boso. Nie do pomyślenia, aby ktoś stąpał po niej w butach.

Zachowanie się na sali ćwiczeń określa regulamin, który stanowi o jego ETYKIECIE. Gdy ćwiczący wchodzi i wychodzi z sali wykonuje TACHI REI – ukłon w pozycji stojącej, należy pochylić tułów do przodu pod kątem ok. 30° w kierunku Kamiza. Pozycja wyjściowa to MUSUBI DACHI – stopy lekko na zewnątrz ze złączonymi piętami, ręce ułożone są z boku na udach przytrzymując końce pasa. Najczęstszym błędem jest zbyt niskie pochylenie ciała, tak że człowiek stojący naprzeciw może zobaczyć kark kłaniającego się. Należy tego unikać ze względów bezpieczeństwa – tracimy kontakt wzrokowy z potencjalnym przeciwnikiem. Wyjątek w tradycji stanowią ukłony do rodziców, swojego nauczyciela lub Kamizy – które są bardzo „głębokie” – celem ich było i jest szczególne okazanie szacunku. Po wykonaniu pierwszego ukłonu, jeżeli na sali nie ma jeszcze instruktora, wykonuje się samodzielne ćwiczenia rozgrzewające.

Gdy w Dojo pojawi się SENSEI – nauczyciel, pierwszy z uczniów, który Go zauważy powinien podać komendę „MECKE” – patrzeć, uwaga, wszyscy ćwiczący zwracają się w kierunku nauczyciela przyjmując pozycję Musubi dachi, na komendę najstarszego stopniem „SENSENI REI” wykonują Tachi rej. Następnie na sygnał prowadzącego zajęcia, SEMPAI – uczeń starszy stopniem, podaje komendę „SEIRETSU” – zbiórka, co powinno spowodować błyskawiczne ustawienie się w szeregach. Wszyscy obecni stają na ustalonych miejscach zgodnie z hierarchią stopni tzn. szeregi ustawiają się od prawej do lewej, przy czym po prawej stronie powinien być ustawiony uczeń starszy stopniem lub stażem. W przypadku niekompletnego KEIKO GI – stroju treningowego lub jego braku ćwiczący bez względu na stopień zajmuje pozycje na końcu w szeregu. W trakcie ceremoniału rozpoczęcia treningu prowadzący zajmuje miejsce naprzeciw pozostałych ćwiczących. Po ustawieniu szeregu Sempai podaje kolejne komendy dyscyplinujące „YOY”/”MECKE”. Po których prowadzący zajęcia podaje komendę „SEIZA” – siad klęczny, ruch rozpoczynamy z pozycji stojącej, Musubi dachi wykonujemy niski przysiad, plecy proste, odrywając pięty od podłoża klękamy na lewe, następnie dołączamy do niego prawe kolano i siadamy na piętach. W trakcie siadania jak i wstawania ręce przytrzymują końce pasa tak by przylegały do zewnętrznej strony ud. W siadzie stopy z tyłu układamy równolegle do siebie, dłonie spoczywają na wewnętrznej stronie ud z palcami skierowanymi do wewnątrz. Odległość między kolanami równa się w przybliżeniu szerokości 2/3 pięści ułożonych obok siebie. Tak przyjętą pozycję nazywa się ZAZEN.

Na komendę Sensei „MOKUSO” – zamknąć oczy, następuje krótka medytacja. Sensem medytacji jest psychiczne przygotowanie się do treningu – wyznaczenie sobie zadań a na koniec „rozliczyć” te zadania. Po kilku, kilkunastu oddechach pada komenda „MOKUSO YAME” – otwieramy oczy i wykonujemy na komendę „KAMIZA REI” ceremonialny ukłon w kierunku godła. Następnie na komendy Sempai „SENSEI REI” i „ONTOGANI REI” może podać opcjonalnie Sensei następują kolejne ukłony, których celem jest przywitanie i zaproszenie do wspólnych zajęć. Wykonanie ukłonu rozpoczynamy od położenia przed sobą na macie obu dłoni, także palce wskazujące i kciuki stykają się ze sobą ( w przypadku sytuacji, gdy kłaniamy się do leżącej na ziemi broni np. KATANY – miecza, ukłon rozpoczynamy od położenia przed sobą na macie lewej ręki, następnie dołączamy do niej drugą i pochylamy się do przodu). Ważne, aby w trakcie wykonywania ukłonu nie odrywać pośladków od pięt i nie unosić do góry bioder, w momencie ukłonu łokcie powinny spocząć na linii kolan, po ich zewnętrznej stronie. W trakcie wykonania ukłonu można wypowiedzieć „ONEGAI SHIMASU SENSEI” – zwrot wieloznaczny najczęściej prośba, który na zakończenie treningu zmieniamy na podziękowanie „DOMO ARIGATO GOZAI MASU SENSEI”. Po ukłonach prowadzący zajęcia podaje komendę „RITSUREI” lub „KIRITSU” – powstać, przechodząc z pozycji Seiza do stojącej, należy z siadu klęcznego przejść do klęku prostego następnie prawa noga wykonuje wykrok w przód dając siłę do odbicia i cofa się w tył do pozycji Musubi dachi. Następnie wykonujemy dalsze czynności nakazane przez instruktora.

Gdy w trakcie treningu instruktor objaśnia jakąś technikę, ćwiczący siadają w SEIZA lub po zgodzie Sensei w pozycji KEKA – siadu tureckiego, dopuszcza się też pozycje HIZA KAMAE – przyklęku na prawym kolanie. Zawsze tą pozycje przyjmuje UKE – atakujący, partner do demonstracji na środku gdy Sensei w przerwie tłumaczy technikę grupie (chodzi by swoją osobą nie odwracał uwagi od osoby Sensei i tego co mówi). Po zakończonej demonstracji i objaśnieniach powinno się złożyć ukłon Sensei, półgłosem mówiąc „DOMO ARIGATO” – dziękuję bardzo, następnie wszyscy wstają i wracają na miejsce do swoich Uke, kłaniają się partnerom mówią „ONEGAI SHIMASU” i podejmują dalsze ćwiczenia w oparciu o przekazane wskazówki. Ćwiczący, wezwany przez instruktora lub zwracający się doń w jakiejkolwiek sprawie z własnej inicjatywy, składa ukłon w pozycji Musubi dashi. Korzystając w trakcie treningów z broni treningowej należy przed jej użyciem także wykonać ukłon w pozycji stojącej/klęczącej (zależy od sytuacji) a odkładając ją na miejsce powtórnie do wykonać. Wykonywanie ukłonów w trakcie treningu oprócz warstwy ceremonialnej – grzecznościowej ma szersze znaczenie. Jest to wyraz naszego szacunku oraz rodzaj deklaracji wobec partnera (zaliczamy tu także broń) że jest się opanowanym i „przytomnym” swoich działań. Mówi się iż ukłon jest wyrazem wdzięczności i szacunku dla partnera za to, że pozwala korzystać ze swego ciała i znosi rozmaite niewygody po to, abyśmy mogli uczyć się i doskonalić naszą technikę. Osoba, która się spóźnia na trening, składa po wejściu ukłon wysoki, a następnie siada w SEIZA zaraz przy drzwiach i czeka na znak instruktora, aby włączyć się w tok treningu. Bez jego zgody nie można ani zacząć trening ani samowolnie wyjść z Dojo. Do instruktora, który nosi czarny pas, należy zwracać się SENSEI (nauczyciel) biało – czerwony SHIHAN (profesor). Instruktor noszący pas uczniowski powinien być tytułowany SEMPAI (starszy rangą). W Dojo funkcjonuje także określenie KOHEI (młodszy uczeń, stopnie 6-4 Kyu). Podczas treningu zabronione są rozmowy i rozpraszanie uwagi innych ćwiczących. Dodatkowo niestosowne jest okazywanie: gniewu, strachu, triumfu, bólu, lekceważenia a także nadmiernego podziwu. Pożądany jest szacunek względem partnera i powściągliwość którą gwarantuje przestrzeganie etykiety. Staży mistrzowie zalecają także by w Dojo być wyrozumiałem dla innych lecz surowym dla siebie. Wszystkie polecenia należy wykonywać bez sprzeciwu i natychmiast. Sensei ucząc ma określone metody, które pozwalają lepiej przyswoić nauczane techniki, dlatego brak zrozumienia dla niektórych ćwiczeń nie może być podstawa do ich unikania lub dyskusji nad ich celowością. Trening kończy się takim samym ceremoniałem, jakim go rozpoczynano. Ponadto partnerzy dziękują sobie nawzajem za wspólne ćwiczenia. Wychodząc z Dojo zostawiamy pomieszczenie w stanie w jakim go zastaliśmy.